Hà thủ ô đỏ và cách bào chế

1. Tên gọi: Hà thủ ô đỏ
2. Tên gọi khác:
Giao đằng, dạ hợp, địa tinh, khua lình (Thái), măn đăng tua lình (Lào- Sầm Nưa), mằn năng ón (Thổ). Mần đăng = khoai lang, tua lình = con khỉ, vì giống củ khoai lang mọc ở chỗ khỉ hay đi lại.

3. Tên khoa học:

Polygonum multiflorum Thunb.Fallopia multiflora, (Pteuropterus cordatus Turcz)
Họ: Rau răm Polygonaceae.

4. Mô tả

Cây hà thủ ô còn có tên là Giao đằng vì dây leo xoắn vào nhau, hoặc dạ hợp vì đêm quấn vào nhau. Tên khoa học Polygonum multiflorum (Polygonum là có nhiều đốt, nhiều mắt, multiflorum là có nhiều hoa, vì cây có nhiều đốt, nhiều hoa).

Đây là một loại dây leo, sống nhiều năm. Thân mọc xoắn vào nhau. Mặt ngoài thân có màu xanh tía có những vân hoặc bì khổng, mặt thân nhẵn, không có lông. Lá mọc so le, có cuống dài. Phiến lá hình tim hẹp, dài 4-8cm, rộng 2.5-5cm, đầu nhọn, phía cuống hình tim, hoặc hình mũi tên, mép nguyên hoặc hơi lượn sóng, cả hai mặt đều nhẵn và không có lông. Lá kèm mỏng, màu nâu nhạt ôm lấy thân. Hoa nhỏ, đường kính 2mm, có cuống ngắn 1-3mm. Hoa mọc thành chùm nhiều nhánh. Cánh hoa màu trắng. Nhị 8 với 3 nhị hơi dài hơn. Bầu hình 3 cạnh, vòi ngắn gồm 3 cái rời nhau, nuốm hình mào gà, rũ xuống. Mùa hoa tháng 10, mùa quả tháng 11 dương lịch.

.

 Hình 1: Cây và củ hà thủ ô đỏ

5. Phân bố, thu hái

Hà thủ ô mọc hoang ở rừng núi, nhiều nhất ở các tỉnh Tây Bắc sau đến các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Lào Cai, Lai Châu, Tây Nguyên.

Có mọc ở Trung Quốc (Giang Tô, Quảng Đông, Tứ Xuyên, Hồ Bắc, Phúc Kiến), Nhật Bản.

Cây chưa được trồng: có thể trồng bằng dây hay bằng hạt. Sau 4-5 năm trở lên mới có thể thu hoạch. Thu hoạch cây mọc hoang thường tiến hành vào mùa thu, đông hoặc mùa xuân (mùa thu tốt hơn). Đào về rửa sạch đất, bổ đôi hay bổ tư, đồ chín rồi phơi khô, có nơi không đồ mà phơi ngay, muốn có hà thủ ô miếng thì hái về còn tươi, đem thái ngay, đồ chín rồi phơi hoặc đồ chín rồi mới thái và phơi.

 

Hình 2. Củ hà thủ ô khô

6. Chế biến
Chuẩn bị nguyên liệu:
- Hà thủ ô đỏ (tươi hoặc khô)
- Đậu đen (có thể thêm vừng - mè đen)
- Mật ong (hoặc đường)
- Hộp đựng (bình thủy tinh, hộp nhựa hoặc túi kín)

Cách thực hiện như sau:
* Hà thủ ô:
- Loại củ tươi hay miếng khô đem rửa sạch bụi đất, cạo vỏ, bổ  nhỏ, ngâm nước vo gạo 3 ngày đêm, ngày thay nước gạo thường xuyên.
- Ngâm xong rửa lại nước cho thật sạch. Để ráo, thái miếng, phơi khô (kiêng dao chất liệu bằng sắt).
Lưu ý: Dùng dao bằng bạc hoặc dao đồng để bào phiến mỏng.

Cách 01 - Cửu chưng cửu sái

- Đậu đen nấu lấy nước, tỉ lệ hà thủ ô/ đậu đen là 10/3
- Cho Hà thủ ô lên vỉ hấp cách thủy với nước đậu đen, kiểm tra thường xuyên (bằng cách bê nồi lên lắc nhẹ, nếu còn nhiều nước sẽ sóng sánh). Nấu gần cạn thì nhấc xuống, dỡ Hà thủ ô đem phơi hoặc sấy khô. Nước còn thừa thì tẩm lên miếng hà thủ ô.
- Làm tất cả 9 lần như trên, mỗi lần nấu là thay đậu đen mới.
- Cuối cùng lấy hà thủ ô phơi khô hoặc sấy khô. Để nguyên miếng hoặc tán bột dùng dần.
- Liều dùng và cách dùng: Nếu dùng cùng mật ong thì cho mật ong vào trộn đều thành hỗn hợp, ngày dùng 02 lần sáng và tối trước ăn 1h đồng hồ. Mỗi lần 2 - 3 thìa cafe, hãm với nước sôi. Dùng nước, bỏ bã.
- Kiêng kỵ: huyết sống động vật, củ cải, hành tỏi tươi sống...

Hình 3: Miếng hà thủ ô đỏ chế

Cách 02 - Kết hợp với vừng đen
Hà thủ ô và vừng đen theo tỉ lệ 10 : 1
- Vừng đen rang chín cho thơm, hạ thổ xuống nền xi măng lau thật sạch, lấy niêu úp lên, để nguội, đem tán (nghiền) mịn.
- Cho Hà thủ ô đã cửu chưng cửu sái ở Cách 01 nghiền mịn.
- Hai nguyên liệu trên trộn đều. Nếu dùng cùng mật ong thì cho mật ong vào trộn đều thành hỗn hợp.
- Liều dùng và cách dùng: Ngày dùng 02 lần sáng và tối trước ăn 1h đồng hồ. Mỗi lần 2 - 3 thìa cafe, hãm với nước sôi. Dùng nước, bỏ bã.

Cách 03 - Rượu hà thủ ô

Hà thủ ô và đỗ đen theo tỉ lệ 3 : 1
- Đỗ đen rang chín và thơm, hạ thổ xuống nền xi măng lau thật sạch, lấy niêu úp lên 20 phút, để nguội.
- Hà thủ ô đã chế cùng đỗ đen ở Cách 01.
- Cho cả hai vào bình thủy tinh, châm rượu 40 độ với tỉ lệ hà thủ ô, đỗ đen/ rượu với tỉ lệ 1 : 3 ngâm 30 ngày là dùng được. Mỗi ngày dùng 2 lần trước ăn, mỗi lần 20 - 30ml/ lần (khoảng 01 chén nhỏ).

Hoặc:
Hà thủ ô đã cửu chưng cửu sái, châm rượu 40 độ, hà thủ ô/ rượu với tỉ lệ 1 : 3 ngâm 30 ngày là dùng được. Mỗi ngày dùng 2 lần, mỗi lần 20 - 30ml/ lần (khoảng 01 chén nhỏ).
Có thể cho thêm long nhãn với tỉ lệ vừa phải để bồi bổ sức khỏe.

 

 

Print  
Tin mới nhất

Các tin khác