Hà thủ ô trắng và cách bào chế

1. Tên gọi:

Hà thủ ô trắng, Dây sữa bò - Streptocaulon juventas Merr, thuộc họ Thiên lý - Asclepiadaceae.

2. Mô tả:

Dây leo bằng thân quấn dài 2 - 5m. Vỏ thân màu nâu đỏ, có nhiều lông mịn. Lá mọc đối, phiến lá nguyên, hình bầu dục, chóp lá nhọn, gốc lá tròn, dài 4-14cm, rộng 2-9cm. Hoa nhỏ, màu lục vàng nhạt, mọc thành xim ở nách lá. Quả gồm 2 đại xếp ngang ra hai bên trông như đôi sừng bò. Hạt dẹt mang một mào lông mịn. Toàn cây có nhựa mủ màu trắng như sữa.

3. Bộ phận dùng

Rễ củ - Radix Streptocauli Juventatis

4. Nơi sống và thu hái

Cây của miền Đông Dương, mọc hoang rất nhiều ở vùng đất cao, đồi gò, rừng thứ sinh, đặc biệt là trên các nương rẫy đã bỏ hoang hoặc mới khai hoang. Cây tái sinh khoẻ. Thu hái rễ củ quanh năm. Rễ đào về, rửa sạch, thái lát dày khoảng 3cm, phơi hay sấy khô. Có thể ngâm nước vo gạo một đêm trước khi phơi hay sấy khô.

5. Thành phần hóa học

Rễ củ chứa tinh bột, nhựa đắng, tanin pyrogalic và một chất có phản ứng alcaloid có tinh thể chưa xác định.

6. Tính vị, tác dụng

Hà thủ ô trắng có vị đắng chát, tính mát; có tác dụng bổ máu; bổ gan và thận.

7. Công dụng, chỉ định và phối hợp

Thường dùng chữa thiếu máu, thận gan yếu, thần kinh suy nhược, ăn ngủ kém, sốt rét kinh niên, phong thấp tê bại, đau nhức gân xương, kinh nguyệt không đều, bạch đới, ỉa ra máu, trừ nọc rắn cắn, bạc tóc sớm, bệnh ngoài da mẩn ngứa. Có nơi còn dùng củ và thân lá của cây để chữa cảm sốt, cảm nắng, sốt rét. Có người còn dùng dây sắc lấy nước cho phụ nữ sinh đẻ thiếu sữa uống cho có thêm sữa. Cây lá cũng được dùng đun nước tắm và rửa để chữa lở ngứa. Người ta còn dùng củ chữa cơn đau dạ dày.

Cách dùng:

Thường dùng mỗi ngày 12-20g dạng thuốc sắc. Có thể nấu cao hay ngâm rượu uống. Cành lá dùng với liều lượng nhiều hơn. Người ta cũng thường chế Hà thủ ô trắng cũng như Hà thủ ô đỏ.

Cách thực hiện:

Loại củ tươi hay khúc khô đem rửa sạch bụi đất, cạo vỏ, bổ  nhỏ (bẻ bằng tay hoặc đập bằng chày gỗ), ngâm nước vo gạo 3 ngày đêm, ngày thay nước gạo thường xuyên.

Ngâm xong rửa lại nước cho thật sạch. Để ráo, thái miếng bằng dao bạc hoặc dao đồng làm xong đem phơi khô hoặc sấy khô.

  Lưu ý: Dùng thanh tre, nứa, nhựa hoặc dao bằng bạc, đồng để cạo vỏ và bào phiến mỏng.

- Trước khi đun nấu, đặt một cái vỉ ở đáy dụng cụ để khỏi cháy khét.

- Cho dược liệu vào niêu đất: 01kg Hà thủ ô trắng + 0,1kg đỗ đen + săm sắp nước ngâm qua đêm.

- Sáng ra đem nấu 1h, sau giảm lửa nhỏ cho đến khi gần cạn (nên đảo luôn cho được chín đều), củ trở nên mềm.

- Bỏ đậu đen, nếu còn chút nước dư lại thì tẩm vào Hà thủ ô rồi đem phơi nắng.

- Buổi tối cho đỗ đen (đỗ mới) lại ngâm qua đêm, sáng ra đem nấu, rồi phơi khô; làm như vậy 09 lần.

- Cuối cùng lấy hà thủ ô phơi khô hoặc sấy khô, rang vàng hạ thổ. Để nguyên miếng hoặc tán bột dùng dần.

Hình. Hà thủ ô trắng miếng khô

* Đơn thuốc bồi dưỡng cơ thể, tăng cường sức lực, chữa đau lưng mỏi gối, giúp ăn ngủ được:

Đậu đen 50g, Đậu đỏ 10g, Đỗ trọng dây 50g, Ráng bay 15g, Củ sen 50g, Bố chính sâm 15g, Hà thủ ô trắng đã chế 50g, Phục linh 15g. Các vị hiệp chung, tán làm viên hoàn, mỗi lần uống 3g, ngày uống 3 lần.

Kiêng kỵ:

Không dùng Hà thủ ô trắng đối với người hư yếu, tạng lạnh, đồng thời kiêng ăn tiết canh lợn, cá, lươn, củ cải, hành, tỏi.

Print  
Tin mới nhất

Các tin khác